Waarom goede mensen slechte dingen doen

Zijn de medewerkers van Lehman Brothers die uit de school klappen over frauduleuze praktijken slachtoffers? Dat was één van de vragen die ik vrijdagmiddag stelde aan Wies Wagenaar, head of Conduct & Ethics bij ABN Amro, en Femke Koehof, directeur Integriteit en Compliance bij de Nederlandse Spoorwegen. Het was het laatste blok op het Fraude Film Festival. We keken de film Inside Lehman Brothers.

De film biedt eens een andere blik op Lehman en de crisis. Geen reconstructie van het faillissement op 15 september 2008. Geen uitleg van de oorzaken van de wereldwijde crisis. Geen college, geen doemscenario. Maar een verhaal van binnenuit. Welke cultuur binnen de zakenbank leidde tot alle ellende? Twee leidinggevenden en drie hypotheekmedewerkers vertellen hoe ze er langzamerhand achterkwamen dat het goed fout zat bij Lehman en dat er werd gefraudeerd om de steeds hogere omzetdoelen te halen.

Illustratief is het intranetfilmpje van toenmalig ceo Dick Fuld waarin hij over zijn zakelijke vijanden zegt: “What I really want to do is I want to reach in, rip out their hearts and eat it.” Totaal bizar natuurlijk. Maar het lijkt wel alsof die geïnterviewde medewerkers heel lang de tijd nodig hadden voordat zij ontdekten dat deze bedrijfscultuur niet pluis was.

Het leverde een interessante napraat op met de twee compliance officers. Wagenaar en Koehof vertelden hoe ze voeling proberen te houding voor de cultuur bij ABN en bij NS. Hoe ze regelmatig enquêtes houden onder het personeel om bijtijds in de gaten te hebben als op een afdeling een verkeerde cultuur ontstaat.

Maar de vraag was of integriteit een verantwoordelijkheid is van de top. Uiteraard. De toon aan de top is allesbepalend, zeiden beiden. Op mijn vraag of NS-baas wel eens rip out their hearts and eat it had gepredikt, moest Koehof natuurlijk lachend ontkennend antwoorden. In de Nederlandse cultuur is dat onbestaanbaar.

Dapper vond ik het dat Wagenaar onomwonden zei de vijf geïnterviewden in de film toch niet alleen als slachtoffers te zien. Ook de gewone medewerker heeft een verantwoordelijkheid, welke cultuur en druk er ook van bovenaf is. De hypotheekmedewerkers verdienden bovenmatig goed bij Lehman en lieten zich in eerste instantie heel veel welgevallen. Je wilt dat in je bedrijf uiteindelijk iedereen zich verantwoordelijk voelt en niemand zich laat meeslepen door verkeerd gedrag.

Van groot belang is dat een kritische houding in een bedrijf gewenst is. Dat daar ruimte voor is, aldus de compliance officers. Als je niet meer tegen je baas kunt zeggen dat je het ergens niet mee eens bent, ontstaat sneller een groepscultuur waarbij verkeerd gedrag niet meer wordt gecorrigeerd.

Het grote dilemma, waar we tijdens het debatje ook niet helemaal uitkwamen, is de druk van aandeelhouders, de druk van omzettargets, winstdoelstellingen. Je zag het bij ING. De commerciële drive was zo groot, er moest geld verdiend worden, dat de afdelingen die witwaspraktijken moesten opsporen zwaar onderbemand waren. Daarmee verdiende ING geen geld en dus had het geen prioriteit.

Nu vlak na de crisis hebben banken de mond vol van ethiek en integriteit. Maar hoe zit dat over 5, 10, 15 jaar? Hoe zit dat als ABN Amro 100% beursgenoteerd is? Hoe zit dat als er weer eens een flinke reorganisatieslag is gemaakt? Vindt de bank die onderwerpen dan nog steeds belangrijk? Alle goede bedoelingen van compliance officers ten spijt, ben ik daar niet zo zeker van.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *