Waar zijn voorstanders van soberder hypotheken gebleven?

klaas knot2Opvallend, want een, twee jaar geleden was de animo nog veel groter. De commissie-Wijffels adviseerde in 2013 om deze zogeheten loan-to-value (LTV) te verlagen tot 80%. Nu gaat deze maximale LTV in stapjes omlaag totdat die in 2018 op 100% uitkomt, Wijffels wilde daarna nog een tijdje doorgaan met verlagen.

Wat vond het kabinet van dit advies van Wijffels? Dit was de officiële kabinetsreactie op 23 augustus 2013 (Kabinetsvisie Nederlandse Bankensector):

“Het kabinet is van mening dat de LTV-waarden lange tijd te hoog zijn geweest en heeft inmiddels besloten de ratio stapsgewijs te verlagen naar 100% in 2018. (…) Een verdere daling is, vanuit het oogpunt van consumentenbescherming, maar ook voor een meer gezonde bankbalans, op termijn wenselijk. (…) Het kabinet houdt vast aan het ingezette afbouwpad van de LTV-ratio naar 100% tot 2018. Bij robuust herstel van de woningmarkt zullen nadere voorstellen worden gedaan over de uiteindelijke LTV-ratio en het verdere afbouwpad daartoe na 2018.”

En:

“Het kabinet onderkent hierbij dat – zeker bij een verdere verlaging van de LTV-ratio – consumenten de gelegenheid moeten hebben om voldoende bijeen te sparen om tot de aankoop van een huis te kunnen komen. Bij een verdere verlaging van de LTV dient derhalve ook zorgvuldig te worden gekeken naar de samenhang met de verplichte besparingen voor huishoudens.”

Op 6 februari 2014 hield de Tweede Kamer een algemeen overleg over het rapport van Wijffels en de kabinetsreactie daarop. Alleen PVV en VVD maakten een punt van de verdere verlaging van de LTV. VVD-Kamerlid Aukje de Vries zei toen:

“In de kabinetsvisie wordt een voorschot genomen op de verlaging van de «loan to value»-ratio (LTV-ratio) naar 80%. De VVD wil rust op de woningmarkt en die verlaging leidt juist weer tot onzekerheid, want het hangt toch boven de markt. (…) De VVD is tegen een verlaging van die LTV-ratio bovenop de verlaging uit het regeerakkoord. De VVD vindt dat de markt het prima zelf kan regelen. De markt kan producten met meer risico en een hoger LTV-ratio gewoon inprijzen. Een hypotheek met 80% LTV-ratio en een hypotheek met 100% LTV-ratio kunnen gewoon verschillend in de markt gezet worden. De VVD vindt het namelijk belangrijk dat het de starters op de woningmarkt niet onmogelijk wordt gemaakt om een huis te kopen.”

PvdA zei er niets over, D66 evenmin. CDA-Kamerlid Eddy van Hijum liet zich positief uit over het plan:

“Op zich deel ik de zorg over een al te snelle afbouw daarvan. Mijn fractie vindt het echter wel verstandig om op de lange termijn toch te eisen dat mensen meer eigen vermogen meebrengen wanneer ze een woning aanschaffen. Mevrouw Schouten kan er vandaag niet bij zijn, daarom breng ik in herinnering dat de fracties van het CDA en de ChristenUnie werken aan voorstellen voor het zilvervlootsparen en het bouwsparen. We vinden het belangrijk om die spaarzin van jongs af aan te stimuleren, zodat jongeren vermogen meenemen bij de aanschaf van een huis of misschien bij het starten van een studie. Wij zullen binnen enkele weken een wetsvoorstel daartoe aan de Kamer voorleggen.”

Minister Jeroen Dijsselbloem van Financiën praatte keurig de officiële kabinetsreactie na:

“In Nederland kunnen mensen een hypotheek krijgen die de waarde van het huis ver te boven gaat. Dat is echt zeer uitzonderlijk. We hebben dat debat al vaker met elkaar gevoerd. In de ons omringende landen zijn die ratio’s veel en veel lager. Als we oprecht vinden dat het goed is voor het Nederlandse bankenlandschap als er meer buitenlandse partijen op de Nederlandse markt actief worden, dan is het niet verstandig om die LTV-ratio op dit risicovolle niveau te houden. Een ander tegenargument is dat je mensen met leningen opzadelt die tot grote problemen leiden zodra de prijzen dalen. Die situatie doet zich nu voor. Als je toe wilt naar een gezonde hypotheekmarkt, zowel voor de klanten die de leningen aangaan als voor de aanbodkant, dan is een lagere LTV verstandig. We hebben nu een pad afgesproken waarbij we de LTV met 1% per jaar verlagen. We versnellen dat niet, maar we hebben wel met elkaar vastgesteld dat we er daarmee niet zijn. De LTV in Nederland blijft in internationaal perspectief erg hoog, ook als we op 100% zitten. Zodra de woningmarkt er beter voorstaat, zullen we daar een politieke beslissing over nemen. Ik heb niet het idee dat dat tot heel veel acute onrust heeft geleid op de woningmarkt; helemaal niet zelfs. Vanuit de bankenwereld heb ik veelal gehoord dat het verstandig is om de LTV te verlagen, als het maar in een verstandig tempo gebeurt. Dat zijn we nu ook aan het doen. Het is een van de elementen die scheefgegroeid zijn in ons systeem van kredietverlening voor de woningmarkt en dat moeten we geleidelijk afbouwen.”

VVD en Dijsselbloem bakkeleiden verder tijdens een pleinar debat op 20 mei 2014. VVD-Kamerlid De Vries:

“De VVD wil rust op de woningmarkt. Dit leidt weer tot onzekerheid en hangt toch boven de markt. De VVD vindt dat de markt dit zelf kan regelen en producten met meer risico en een hogere loan to value gewoon kan beprijzen.”

Minister Jeroen Dijsselbloem van Financiën:

“Ik ga weer even terug naar de bijdrage van mevrouw De Vries. Zij vindt dat we ook te ver gaan en te streng zijn bij de LTV-ratio. Zoals zij weet, hebben wij afspraken gemaakt over een geleidelijk transitiepad naar het niveau van 100% in 2018. De mogelijkheid bestaat om daarna te bekijken of er een verder afbouwpad nodig is. We hebben daarover in onze visie heel voorzichtige formuleringen opgenomen. Maar 100% blijft gewoon in internationaal verband hoog. Wij hebben het er vaak met elkaar over waarom buitenlandse banken niet actiever zijn. Buitenlandse banken blijven zich erover verbazen dat het in Nederland gebruikelijk is om meer dan 100% van de waarde van het huis te kunnen financieren zonder dat je eigen geld meebrengt. Dat blijft afwijkend en dat blijft natuurlijk ook een risico met zich meebrengen, zeker voor degene die de lening aangaat, maar ook voor de banken. Maar we hebben het pad vastgesteld naar tot nu toe 100% in 2018. Tegen die tijd zien we verder. Dan zullen we ook specifiek meenemen of het voor starters mogelijk blijft om een woning aan te schaffen.”

En:

“Het enige wat het kabinet heeft gezegd is: het pad is nu uitgezet tot 100% aan het eind van de kabinetsperiode. Dat is geleidelijke verlaging. Ik denk dat het verstandig is om daarna te kijken of wij het verder omlaag kunnen brengen. Dat ligt ook aan de manier waarop de woningmarkt zich ontwikkelt. Dat is echt gewoon prudent. De risico’s van dit soort hoge hypotheken zie je nu de woningprijs daalt. Wij waren dat in Nederland al lange tijd niet meer gewend. Daarom zie je dat de onvoorzichtigheid erin is geslopen. Wij dachten dat woningen alleen maar in waarde zouden stijgen, als een soort wetmatigheid. Dat blijkt niet het geval te zijn. Nu staan al die woningen onder water. Dat wil mevrouw De Vries niet. Dat wil ik niet. Dus wij hebben niet gezegd: hij gaat naar 80% in dat en dat jaar. Wij hebben gezegd: wij gaan nu afbouwen naar 100%, daarna zien wij verder. Ik zeg daar wel bij: als ik naar de landen om ons heen kijk, dan is het niet zo raar om het nog verder terug te brengen. Maar dat is nog geen vaststaand kabinetsbeleid.”

Overigens nam Dijsselbloem hier al enige afstand van de kabinetsreactie. De minister zei in het debat ‘tegen die tijd zien we verder’, doelend op 2018. In de kabinetsreactie stond nog: ‘bij robuust herstel van de woningmarkt zullen nadere voorstellen worden gedaan’.

De VVD diende een motie in:

verzoekt de regering, het voornemen om nadere voorstellen over de uiteindelijke LTV-ratio en het verdere afbouwpad daartoe na 2018 uit de kabinetsvisie toekomst bancaire sector te schrappen”

Gezien de felle reacties deze week zou je een overweldigende steun voor deze motie verwachten. Maar niets was minder waar.

De Kamervoorzitter tijdens de stemming op 27 mei 2014:

“Ik constateer dat de aanwezige leden van de fracties van de PVV, de SGP, de VVD en Van Vliet voor deze gewijzigde motie hebben gestemd en de aanwezige leden van de overige fracties ertegen, zodat zij is verworpen.”

Wat zei PvdA-Kamerlid Jacques Monasch, gisteren?

“De PvdA vindt het een bijzonder slecht idee. Kopers zijn in de nieuwe hypotheekregels al verplicht om het bedrag in dertig jaar af te lossen. Dat biedt meer dan voldoende zekerheid voor zowel kredietverleners als voor de kopers. Het is daarom overbodig de normen voor het maximaal te belenen bedrag te verlagen.”

En D66-Kamerlid Wouter Koolmees?

“Er is al fors ingegrepen op de woningmarkt. Zo is de hypotheekrente aangepakt en moeten mensen verplicht aflossen.”

En was minister Stef Blok van Wonen het gisteren nog eens met zijn eigen kabinetsreactie van 2013? (FD)

“Ik zie geen aanleiding om nog meer te doen. Als kabinet hebben wel een heel pakket maatregelen genomen, en dat was ook nodig. We hebben gezegd: los af, en we hebben de maximale hypotheek op 100% gesteld. Voor de crisis was het soms wel 140%. Er was toen veel onrust en kritiek op de plannen, maar de woningmarkt is sindsdien fors hersteld. We gaan niet iedere paar jaar nieuwe maatregelen erbovenop gooien.”

De les is dus opnieuw niet geleerd. In het heetst van de crisis kunnen de maatregelen niet streng genoeg zijn, zodra het herstel gloort deinst bijna iedereen weer terug. En dat geldt ook voor bijvoorbeeld de banken.

Want, geloof het of niet, maar zelfs de banken waren wel te spreken over het voorstel van de commissie-Wijffels. Dit stelde de Nederlandse Vereniging van Banken in hun reactie op 28 juni 2013:

“Ook het voorstel om in de toekomst de hoogte van de hypotheek te beperken tot 80% van de waarde van het huis kan door het verminderen van de schuldpositie van huizenbezitters bijdragen aan de financiële stabiliteit van ons land, maar zal de leencapaciteit van consumenten sterk verminderen. Gezien de huidige situatie op de woningmarkt is deze maatregel nu niet wenselijk en kan, zoals de commissies ook benadrukt, alleen geleidelijk worden ingevoerd.”

Die geleidelijke invoering zit wel snor. Knot adviseert tien jaar de tijd te nemen om de LTV te verlagen van 100% naar 90% (zelfs minder ver dan de 80% van Wijffels waar politiek en banken in 2013 nog voorstander van waren).

De NVB zegt nu:

“De Nederlandse Vereniging van Banken (NVB) vindt het onverstandig om het maximale bedrag dat consumenten mogen lenen ten opzichte van de waarde van de woning wettelijk nog verder te verlagen.Nederlandse banken onderkennen met de toezichthouders  de voordelen van  lagere LTV’s voor zowel bank als klant maar zien genoeg mogelijkheden om daar binnen de huidige regels aan te werken. Een verdere wettelijke  verlaging van de LTV is daardoor niet nodig en vanwege de schadelijke effecten voor de woningmarkt onverstandig.”

En tot slot. Dit zei de Rabobank in reactie op Wijffels op 28 juni 2013:

“De Commissie Wijffels stelt voor om in de toekomst de hoogte van de hypotheek te beperken tot 80% van de waarde van de woning. Ook Rabobank is van mening dat een lagere ‘loan-to-value’ bijdraagt aan de benodigde vermindering van schuldfinanciering. Dit is zowel in het belang van woningbezitters als van banken. Rabobank wil echter benadrukken dat dit proces geleidelijk moet verlopen, waarbij duidelijkheid over de richting en de exacte oplossingen vooropstaat.”

Dit schreef het FD gisteren:

“Ook Rabobank, marktleider op de hypotheekmarkt, meent dat er al voldoende maatregelen zijn genomen om de schuldenlast te beperken. De feitelijk verplichting om hypotheekleningen in dertig jaar af te lossen betekent volgens de bank dat de schuldenlast ieder jaar met zo’n 2% afneemt. Ook zijn de eisen aan het inkomen de afgelopen jaren strenger geworden. ‘Aanvullende ‘loan to value’-normering (LTV) is daarmee overbodig of pakt zelfs pervers uit voor de consument als deze meer consumptief gaat lenen voor de financiering van de woning’, zegt een woordvoerder van de bank.”

Hier word ik niet een beetje moe van, maar heel heel erg moe.

2 gedachten over “Waar zijn voorstanders van soberder hypotheken gebleven?

  1. Lemon

    Natuurlijk is door de crisis gebleken dat de hoge LTV ratio naar de banken en een bepaald deel woningkopers toe een zeker risico inhield. Dwz het ‘onder water ‘scenario is goed uit de verf gekomen.
    Maar de positieve kant vh verhaal is dat inmiddels een behoorlijke groep woningzoekenden dank zij deze geldpolitiek een woning heeft kunnen bouwen. Want de woningnood liep in het verleden parallel aan die geboden ‘gunstige’ voorwaarden. Het gat kon zodoende gevuld omdat de overheid en woningbouwverenigingen kapitaal misten om aan de grote vraag naar sociale /betaalbare huurwoningen te voldoen.
    Het afschuifsysteem naar de hypotheekmarkt werd ahw van bovenaf gestimuleerd. Ook is het niet verstandig om in deze crisistijd de wooncarriere van huizenbezitters negatief te beinvloeden, die door de Blok maatregelen al sterk is afgeremd. Veel huizenbezitters zitten gevangen in hun woning waar ze eigenlijk zijn uitgegroeid. Vergeten wordt dat veel lonen, salarissen en pensioenen niet of matig werden verhoogd zodat resultaten van de jaarlijkse gezinsbegrotingen veelal negatief uitvielen.

    Moraal: Een nog lagere LTV is te theoretisch onderbouwd en kan bwz van spreken pas uitgerold worden als er voldoende sociale en vrije sector huurwoningen worden aangeboden. En zolang dit nog een utopie is, past het Blok ontmoedigingsbeleid in veel opzichten toch meer in een monetair straatje dan dat de volkshuisvestingsproblemen ermee wordt opgelost.

  2. Pingback: IMF kietelt Kamer over hypotheeknorm | Vissers voetnoot*

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *