Een Grieks referendum op komst…wat nu?

Greek Prime Minister Alexis Tsipras is seen on a television monitor whille addressing the nation early June 27, 2015. REUTERS/Pool

Greek Prime Minister Alexis Tsipras is seen on a television monitor whille addressing the nation early June 27, 2015. REUTERS/Pool

De Griekse premier Alexis Tsipras vindt het voorstel van de eurozone en het Internationaal Monetair Fonds “chantage”. Hij wil niet instemmen met de bezuinigingen, lastenverzwaringen en hervormingen zoals die nu op tafel liggen. Daarom wil de premier de beslissing overlaten aan de Griekse bevolking.

Zo’n referendum kan al op 5 juli worden gehouden. Eén probleempje: het IMF moet op 30 juni worden afbetaald en het steunprogramma van de eurolanden verloopt op die dag. Daarom wil Tsipras dat dit programma wordt verlengd in afwachting van het referendum.

Wat nu?

  1. Scenario: de ministers van Financiën verwerpen het voorstel van Tsipras
    a) de Griekse regering gaat alsnog door de knieën: Tsipras’ powerplay is mislukt. Hij moet naar huis met het plan waar hij zelf eigenlijk op tegen is.
    a1) het Griekse parlement stemt in: Griekenland krijgt weer geld, geen Grexit.
    a2) het Griekse parlement stemt tegen: chaos compleet. Geen geld, Grexit.
    b) de Griekse regering houdt voet bij stuk: geen deal met de eurozone, steunprogramma verloopt, default op IMF-aflossing
    b1) referendum gaat door, Griekse bevolking stemt in met Europees voorstel: Tsipras met hangende pootjes terug naar eurogroep. Onzekerheid of eurozone nog zaken wil doen met de Grieken: kleine kans op Grexit.
    b2) referendum gaat door, Griekse bevolking stemt tegen Europees voorstel. Kans dat eurozone alsnog inbindt, is nihil: geen deal, Grexit.
    b3) referendum van de baan, geen deal, geen geld: Grexit
    c) premier Tsipras loopt in eigen land politiek vast en neemt ontslag, durft geen verantwoordelijkheid te nemen voor bezuinigingsplan én niet voor uitkomst referendum: Geen deal, politiek chaos, kans op Grexit levensgroot.
  2. Scenario: de ministers van Financiën stemmen in met het voorstel van Tsipras
    a) Griekse bevolking stemt in met Europees voorstel. Grieken krijgen geld, geen Grexit, Tsipras heeft een geloofwaardigheidsprobleem, maar dat zal eurozone een zorg zijn.
    b) Griekse bevolking stemt niet in met Europees voorstel:
    b1) eurozone houdt voet bij stuk: geen deal, Grexit
    b2) eurozone bindt in uit geopolitieke overwegingen. Opnieuw oeverloze onderhandelingen over plan waar Grieken wel mee kunnen leven. Griekenland zit lang in schemerzone waarbij ECB moet blijven instemmen met noodsteun voor bankensector.

Het is link om voorspellingen te doen, maar op dit moment lijkt me scenario 1a2 het meest waarschijnlijk: de eurozone is tegen verlenging, er komt een referendum en de Griekse bevolking stemt tegen. In dat scenario kiezen de Grieken de facto zelf voor een Grexit.

Hoe het ook loopt, in alle gevallen lijkt het me goed dat de eurolanden vooraf duidelijk maken of een Griekse tegenstem in een referendum tot een Grexit leidt. Dan is de keuze voor de Griekse bevolking wel zo duidelijk.

Edit: Ik heb scenario 1b3 toegevoegd. Als eurozone geen verlenging van programma wil (waar het nu naar uitziet) dan kan noodzaak van referendum vervallen. Dan heeft niet Griekse bevolking voor een Grexit gekozen (via referendum), maar dan heeft Tsipras dat voor de Grieken gedaan.

(Ik sta open voor suggesties voor andere scenario’s of een andere afloop bij een van bovenstaande scenario’s. De ingewikkelde politieke worsteling waarin de Grieken en de andere eurolanden terecht zijn gekomen, is bijna niet meer te overzien.)

13 gedachten over “Een Grieks referendum op komst…wat nu?

  1. Gijs

    Op basis van de laatste verkiezingsuitslag lijkt het voor de hand liggend dat de Grieken in een referendum tegen het voorstel van de schuldeisers zullen stemmen. Ik heb een snel rekensommetje gemaakt met een onderscheid tussen partijen die wel/niet pro-euro zijn. Een aantal zijn radicalere partijen zoals Syriza lijken weliswaar voor de euro te zijn, maar zonder de eisen die daarmee gepaard gaan; hun kiezers heb ik als de facto tegenstemmers gesteld. Dan kom je uit op een verhouding ~57% tegen (Syriza, XA, KKE, ANEL, overig) en ~43% voor (ND, potami, pasok, EK, dimar, kidiso). Dat is geen gunstig voorteken natuurlijk, maar het is ook belangrijk te vermelden dat alle Grieken die nog iets te verliezen hebben wellicht toch de zenuwen krijgen bij de gedachte aan de euro-exit. Een nee-stem in het referendum staat in mijn optiek voor 100% gelijk aan een Grexit. Als veel Grieken daar zenuwachtig van worden zal het referendum een close call worden. Huizenbezitters, mensen met een baan, mensen met geld op de bank (als die er nog zijn), het bedrijfsleven zijn allemaal het haasje bij een Grexit. Als ze een rationele keuze maken verwacht ik dat er toch meer ja-stemmers zullen zijn dan op voorhand wordt verwacht. Het referendum zal dan ook een soort poll worden tussen de ‘haves’ and ‘have nots’.

    Dat gezegd hebbende is het natuurlijk een bizarre manoeuvre om doelbewust richting de afgrond te sturen zoals Tsipras nu doet. Ik had dit in ieder geval niet verwacht. Het lijkt op een wanhoopspoging. Zeker aangezien de deal die op tafel ligt Griekenland over de aflossingen heen tilt die de komende maanden op stapel staan, waarna een veel rustiger periode aanbreekt waarin Griekse overheid veel meer ruimte zal hebben voor uitvoering eigen programma. Het lijkt een irrationele keuze.

    Reageren
    1. Sarah Toestra

      Kan het niet zijn dat Tsipras er op gokt dat de EU een referendum koste wat kost wil vermijden en daarom op de valreep toegevingen doet ?

      Reageren
      1. Gijs

        Volgens mij hebben ze het Griekse voorstel zojuist verworpen. Bovendien denk ik dat ze dit onder het kopje chantage scharen en er dus niet in mee willen gaan. Uitermate negatief was in dit geval het negatieve stemadvies dat de regering Tsipras wil meegeven met zo’n referendum. Ik denk dat de eurogroep de juiste beslissing heeft genomen na een uiterst bizarre wending.

        Een referendum in een eerder stadium had wellicht zelfs op instemming kunnen rekenen in Europa daar je dan een duidelijk mandaat kunt verkrijgen van het electoraat voor een verlengd programma of een exit. Nu wordt het een enorme puinhoop, met als wrange uitkomst dat de Grieken nog een zeer pijnlijke periode tegemoet gaan en bovendien geconfronteerd worden met een uitkomst die ze niet lijken te willen. Met andere woorden: de praatjes van Tsipras over democratie en mandaat zal hij nu met zijn eigen daden tegenspreken omdat er geen steun lijkt te zijn onder de bevolking voor een grexit.

        ‘Beware what you wish for’ lijkt me een juiste typering om de overwinning van Syriza begin dit jaar te omschrijven. De Griekse kiezer koos voor het einde van de bezuinigingen, zoals in het vooruitzicht gesteld door Tsipras. Het door hem geschilderde fata morgana zal uiteindelijk vergezeld gaan met een grexit. Dat komt in feite neer op een enorme devaluatie van het nationaal inkomen doordat de nieuwe munt waarschijnlijk scherp zal gaan dalen. Voordeel hiervan is dat het de importen zal afknijpen en de exporten zal aanjagen. Misschien dat het goed zal uitpakken op langere termijn (op korte termijn heel pijnlijk). Aan de andere kant is het wel problematisch dat Griekenland voor veel producten zeer afhankelijk is van het buitenland. Te denken valt hierbij aan kapitaalgoederen, maar ook auto’s, computerapparatuur en software. Dat zal allemaal veel duurder gaan worden; vandaar dat de autoverkopen de laatste maanden ook al opliepen.

        Een onwaarschijnlijk scenario zou eventueel nog kunnen zijn dat Griekenland dinsdag onverwacht toch zijn afbetaling doet aan het IMF. Dat is in theorie nog mogelijk als ze geldreserves heeft verzwegen. Ik reken daar eigenlijk niet op, zeker aangezien de huidige berichtgeving tot een bankrun zal leiden die een exit noodzakelijk zal maken.

        Reageren
        1. Sarah Toestra

          “Een onwaarschijnlijk scenario zou eventueel nog kunnen zijn dat Griekenland dinsdag onverwacht toch zijn afbetaling doet aan het IMF.”
          Met geld van de VS ? Quid het strategische belang van GR ? Obomba moet toch niet in zijn nopjes zijn met de nieuwste ontwikkeling ?

          Reageren
  2. Juan

    Even een vraag vooraf, Martin.
    Is de zelfbeschikking van de eurolanden (al) zover gedecimeerd dat buitenlandse ministers, in dit geval de ministers van financiën, een bepalende stem hebben of een premier in zijn eigen land hierover een referendum wil houden?
    Of is dit gewoon de druk of de arrogantie van de geldschieters?

    Reageren
    1. Martin Visser Bericht auteur

      Tsipras bepaalt zelf de nationale procedure. hij komt er alleen een beetje laat mee. 30 juni loopt het programma af. dat is het formele antwoord. de factor is sprake van een vergaande inmenging in nationale politiek. is logisch gevolg van gezamenlijke munt.

      Reageren
      1. Frank Westrus

        En wat nou als – na een lange nacht vergaderen in het Griekse parlement – Tipras besluit de handdoek in de ring te gooien. De regering valt. Met wie spreken de ‘lenders’ dan?
        Verkiezingen zouden de zaak behoorlijk kunnen vertragen, en ik durf niet te zeggen of de EU dan bereid is om de stekker er alsnog uit te trekken.

        Reageren
  3. Georg Augustin

    Beste Martin, klopt het dat wat Gijs zegt, bij de huidige voorstellen het aflossen over een paar maanden wordt heen getild en er een rustige periode aanbreekt? dan kan ik het me voorstellen dat Tsipras er wel mee instemt .Het is nu wel kort na het aantreden van deze regering.

    Reageren
    1. Martin Visser Bericht auteur

      ja, in de zin dat er dan financiering is voor die aflossingen in juni, juli en augustus. bij het accepteren van de deal is de druk dus even van de ketel omdat het land dan sowieso niet failliet gaat. maar ja, dan moeten wel die bezuinigingen, belastingverhogingen en hervormingen worden uitgevoerd.

      Reageren
  4. Juan

    Dank voor je reactie, Martin.

    Het is voor de nieuwsgierige krantenlezer tamelijk onvoorspelbaar geworden wat er nu exact gaat gebeuren. In de plaatselijke bingo van het bejaardentehuis heb je waarschijnlijk meer kans dat je het goed hebt.

    Als Tsipras naar huis komt en het laatste eu bod voorlegt aan het parlement en/of de kiezer in het referendum, dat zal hij dat m.i. niet doen als een ‘geslagen’ premier, maar als een premier die ‘vol vuur en vlam’ zijn afschuw uitspreekt over het laatste eu bod.

    In de begintijd van Syriza waren zij voorstander van uittreding uit de euro. In het programma van de laatste verkiezingen was dat onderdeel geschrapt. Ergens denk ik dat men wel aanstuurt op een uittreding en de ‘zwarte piet’ daarvan zoveel mogelijk bij de andere partij wil leggen. En verder is ‘rekken’ de strategie, om de burgers zoveel mogelijk de tijd te geven gebruik te kunnen laten maken van de ELA voorziening.

    Hoe de ELA schulden terug te betalen bij uittreding is van latere zorg. Ik blijf erbij dat op de langere termijn Griekenland beter af met een eigen munt, samen met een (officiële) (deel-)afboeking van de schulden. Dat laatste zullen de crediteuren na uittreding niet 1-2-3 doen, veronderstel ik, de relaties zijn vergiftigd. Naast de hernieuwde eigen munt kunnen ook euro’s gebruikt worden. Waarom zou een land niet twee munteenheden kunnen hebben? Dan valt daarin ook nog wat te kiezen. In Zwitserland kun je ook in veel winkels met euro’s betalen. Bij mijn weten betaald men in niet-euroland Montenegro uitsluitend met de euro. Ze hebben niet eens een eigen munt.

    Tot slot: Ik verwacht geen Russische parlementariërs op het plein voor het Griekse parlement die, zoals van Balen, Verhofstadt of Timmermans de boel gaan lopen ophitsen en ‘We Won’ of zoiets gaan roepen. Zo ordinair en opzichtig dom schat ik de Russen niet in.

    Reageren
  5. Frank

    Is het wel zo zeker dat de Grieken in een referendum tegen stemmen? Een stem tegen “buitenlandse overheersing” blijkt dan ineens een stem tegen de eigen bankrekening te zijn. Bij referenda stemt men doorgaans conservatief. Interessante historische parallel is het “referendum tegen het Youngplan” uit 1929. Ondanks een hoop nationalistische bombarie mislukte het faliekant, met een opkomst van maar 15 procent. De vergelijking is interessant omdat het de huidige schuldeisers nogal eens vergeleken worden met de schuldeisers van toen. https://en.wikipedia.org/wiki/German_referendum,_1929.

    Reageren
    1. Martin Visser Bericht auteur

      nee, dat is niet zo zeker. uit polls blijkt nu dat kleine meerderheid ja zou stemmen.

      Reageren

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

De volgende HTML-tags en -attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>