Dilemma, dilemma…wat is de beste aanpak van Griekse crisis?

dijss varouSinds het ontstaan van de Griekse crisis in het najaar van 2009 zat ik er met mijn neus bovenop. Ik volgde de verwikkelingen vanuit Brussel. En al die tijd heb ik zeer dubbele gevoelens gehad over de oorzaak van de crisis en de aanpak ervan. De discussie wordt soms nogal zwartwit gevoerd, maar de uitersten “De Grieken hebben het allemaal aan zichzelf te wijten” en “De Grieken zijn het slachtoffer van de euro” zijn allebei onwaar of allebei een beetje waar.

Die dubbele gevoelens zijn er nog altijd. De opstelling van de eurogroep is verklaarbaar en begrijpelijk, die van de Griekse regering is dat evengoed. Bij deze wat gedachten hierover:

papandreou1) Het is natuurlijk begonnen bij de Grieken zelf. Daar kun je niet omheen. Toen George Papandreou in het najaar van 2009 aan de macht kwam, viel er een reusachtig lijk uit de kast. Het begrotingstekort was aanzienlijk hoger dan tot dan toe gemeld. Het statistisch bureau Eurostat heeft er maar liefst een jaar over gedaan om de echte cijfers boven tafel te krijgen. Het tekort bleek meer dan twee keer zo hoog. Bij het uitruimen van die stinkende kast kwamen ook de frauduleuze trucjes boven water waarmee Griekenland (met dank aan Goldman Sachs) zich de euro in gerommeld heeft.

2) Bij de toetreding tot de euro in 2001 werden alle Griekse zwakheden weggemoffeld. De andere eurolanden hadden er alle politieke belang bij om het land binnenboord te halen. Toenmalig minister van Financiën noemde de Griekse prestaties ‘buitengewoon indrukwekkend’. In de Europese hoofdsteden gingen geen alarmbellen rinkelen. Het zwakke land mocht gewoon gaan meedoen aan het monetaire experiment.

3) Vanaf het moment van de invoering van de euro in 1999 zagen beleggers de eurolanden als één risicogebied. Plotseling betaalde Italië net zoveel rente als Duitsland voor de financiering van zijn schuld. Beleggers (veelal financiële instellingen) die hun geld in de euro-overheden staken, vonden het niet meer nodig om de riskantere landen om een risicopremie te vragen. Hun redenering was: als de nood aan de man is in zo’n land, schieten de andere landen wel te hulp. En ze kregen gelijk. In landen als Italië en Griekenland was het feest. Nog nooit eerder was het zó goedkoop om schulden te maken. (Hieronder de 10-jaarsrente van eurolanden, met duidelijk zichtbaar de convergentie van rentes bij de start van de euro.)

ez-bond-yields

4) Toen Griekenland begin 2010 zijn schuld niet meer tegen betaalbare rentetarieven op de markt kon financieren, stonden de andere eurolanden voor de keus: geld lenen of de schuld van Griekenland afstempelen. Griekenland was de facto failliet en zou zijn schuldenberg nooit meer kunnen terugbetalen. Kwijtschelding zou volgens het IMF-receptuur de logische weg zijn. Helaas voor Griekenland zat Europa toen midden in een bankencrisis. Kwijtschelding van schulden zou een forse aderlating betekenen voor Europese banken. De Europese leiders hadden weinig zin om dat risico te nemen. En ze wilden al helemaal niet aan het thuisfront verkopen dat ze alwéér allerlei banken moesten redden. Dan liever een reddingsboei uitwerpen naar Griekenland. En zo werd het met schulden beladen land ‘geholpen’ met nieuwe schulden. In mei 2010: €110 mrd.

5) Natuurlijk kreeg Griekenland die lening niet zonder voorwaarden. Het begrotingstekort moest omlaag (logisch als dat boven de 15% uitstijgt), de economie moest hervormd, de belastingfraude bestreden. Maar gedurende de jaren bleken de opeenvolgende premiers wél in staat onwaarschijnlijk hoge bedragen te bezuinigen, maar kwam er van economisch hervormen weinig terecht. Om over de aanpak van fraude en corruptie maar te zwijgen. De regeringen werden steeds gevormd door partijen die al decennia aan de macht waren geweest. Zij wilden gevestigde belangen niet doorbreken. Europa zag dit gebeuren, keek ernaar en deed niets. Dat bezuiniging op bezuiniging ontaardde in een krimp van de economie met 25% was geen reden om aan het voorgeschreven medicijn te gaan twijfelen.

6) In 2011 werd uiteindelijk wel gesproken over schuldsanering. Wat in 2010 nog absoluut niet mocht en kon, gebeurde nu alsnog wel. Helaas eerst met een labbekakkerig plan, begin 2012 werd een rigoureuzere schuldreductie doorgevoerd. Veel Europese banken hadden al een veilig heenkomen gezocht en hadden veel minder geld in Griekenland uitstaan dan in 2010. Daarnaast was een groeiend deel van de Griekse staatsschuld in handen van het IMF, de ECB en de eurolanden. Een afstempeling van ruim 50% van de private schulden leidde dan ook niet tot een substantiële daling van de Griekse staatsschuld.

Greek Debt

7) Griekse banken kwamen ook in de problemen door de schuldkwijtschelding. En de Griekse overheid had geen geld om de bancaire sector overeind te houden. Dus moest Griekenland opnieuw geld lenen van de eurolanden en het IMF om daarmee onder meer de eigen banken te helpen. Het tweede steunpakket voor Griekenland bedroeg €130 mrd. Schuld op schuld op schuld. Niet zo raar dus dat de staatsschuld al snel weer opliep.

8) Eind 2012 volgde nog een schuldsanering, nu die van leningen van de eurolanden. De looptijden werden verlengd, de rente verlaagd. Premier Mark Rutte moest schoorvoetend toegeven dat hij een verkiezingsbelofte had geschonden (niet zo vreemd, want het was van meet af aan een bizarre belofte). Deze sanering zette zoden aan de dijk. De jaarlijkse rentelasten zakten onder die van bijvoorbeeld Portugal en de netto contante waarde van de staatsschuld daalde aanzienlijk doordat de betaling zo ver in de toekomst lag.

9) In de laatste maanden van 2014 leek het heel voorzichtig beter te gaan in Griekenland. De economie groeide eindelijk weer. Maar de misere was compleet. Premier Samaras slaagde er dan ook niet in zijn kwartaalreview te doorstaan. Hij kon en wilde niet meer voldoen aan alle eisen van IMF en eurozone. Verkiezingen moesten uitkomst bieden. En toen kwam Alexis Tsipras aan de macht.

tsipras10) Syriza, sinds januari 2015 de grootste partij, zou de eerste zijn die misschien wél iets aan fraude en corruptie kon doen. Deze partij had immers geen banden met de zittende elite, bestaande belangen zouden gemakkelijk aan de kant geschoven kunnen worden. Eindelijk een partij die in staat was te doen wat alle voorgangers niet lukte. Helaas, de eurozone greep deze kans niet aan. En ook de nieuwe regering zelf stak meer in energie in tegen de schenen te schoppen van hun geldschieters, dan meteen stevige daden te stellen en Europa te laten zien dat ze ergens toe in staat waren. Tsipras en zijn minister Yanis Varoufakis verkeerden in een permanente verkiezingsroes en joegen in enkele weken tijd iedereen tegen zich in het harnas. Hun oproep de aanpak van het land echt te veranderen leidde tot niks. Het vertrouwen was weg, sterker nog, dat was er nooit geweest. Een inhoudelijk gesprek kwam nooit van de grond. De Grieken faalden totaal in hun poging om de Europeanen op andere gedachten te brengen.

11) Nu blijken de Europese leiders er ook slecht in om te reflecteren op hun crisisaanpak. Het IMF heeft nog wel eens een poging gedaan kritisch terug te blikken. Maar daar zijn Angela Merkel en de anderen niet van gediend. Toegeven dat er in Griekenland misschien een heel klein beetje teveel bezuinigd is, vindt men moeilijk. Toegeven dat de Griekse schuld bij aanvang al gesaneerd had moeten worden, vindt men ook moeilijk. En zo blijft Europa hardnekkig in dezelfde groef steken.

En nu?

Het ziet er niet best uit. De Griekse regering had zeker een punt toen ze de crisisaanpak drastisch wilde veranderen. Helaas hadden die politici nog nooit van diplomatie gehoord. En nu is het al maanden wij tegen zij. De kans dat er maandagavond een echt goede deal wordt gesloten, is nagenoeg nul. In het allerbeste geval is het een doormodderdeal, louter en alleen om een Grieks ongeluk te voorkomen.

Doodzonde, want de ingrediënten van een goede deal liggen voor de hand: minder bezuinigingen, meer structurele hervormingen, keiharde aanpak van corruptie en als beloning een substantiële kwijtschelding van schulden.

Ik ben benieuwd hoe ver ze morgenavond komen.

(Excuus voor de lengte, een voetnoot kun je dit met goed fatsoen niet meer noemen.)

7 gedachten over “Dilemma, dilemma…wat is de beste aanpak van Griekse crisis?

  1. Henry J.

    Mwah …. “Substanciële kwijtschelding”, dat willen we allemaal wel. Ik bedoel Portugal, Spanje (Podemos staat al in de startblokken), Italië en ga zo maar door. Wordt bedrog (toetreding) dan toch beloofd? Ik begrijp het dilemma, maar de uitvoering zal ongetijfeld commentaar (en verzoek tot navolging) krijgen van de andere zwakken onder ons. En zéér begrijpelijk wat mij betreft!

    Reageren
  2. Juan

    Het zal mij ook benieuwen waar men op het eind van de dag staat. Duidelijk is dat deze door burgers afgewezen unie zich steeds verder in zeer kostbare en ongemakkelijke doodlopende steeg heeft gemanoevreerd.

    Reageren
    1. Sarah Toestra

      Erg bedankt Martin voor dit zakelijk stuk. Er verschijnen veel te weinig artikelen van dit soort.
      Maar wat ik toch nog kwijt wou: wie herinnert zich niet het zegevierende schouderklopje van Sarkozy voor Papandreou na de bewogen nachtelijke vergadering in Parijs in september 2011 waarin Merkel (en Duitsland) uiteindelijk het hoofd boog ? Merkel was voordien boos weggelopen. Het was toen de euro op zijn kant.
      http://www.demorgen.be/economie/papandreou-overtuigt-sarkozy-van-engagementen-a1327175/
      In mijn ogen is dat het keerpunt geweest. Het moet er die nacht bijzonder heftig aan toe gegaan zijn. Iemand als Van Rompuy zou er in zijn memoires ongetwijfeld pittige details kunnen over vertellen. Hebt u ooit vernomen met welke argumenten toen Duitsland ‘overtuigd’ werd, Martin ? Zou het kunnen dat Frankrijk toen Duitsland militair bedreigd heeft ? Het zou me niet verwonderen want waar niemand het ooit over gehad heeft zijn de onbegrijpelijke Franse atoomproeven in de periode waarin D met de euro moest instemmen.

      Reageren
  3. Otto Slijkhuis

    Onze “vrienden” van Syriza neigen naar communisme heb ik begrepen. Waarom heeft het dan zo lang geduurd voordat ze de puissant rijke Grieken eens een beetje in de portemonnee gekeken hebben? Naar ik begrijp zijn er nogal wat Griekse miljardairs (reders). Van Europa (de belastingbetaler) solidariteit eisen, maar hun stinkend rijke landgenootjes ontzien. Of zie ik het nou helemaal verkeerd?

    Reageren
  4. Herman Rottinghuis

    @Otto Slijkhuis: ja, dat zie je inderdaad helemaal verkeerd. Deze oligarchen (een Grieks woord zelfs) hebben het via hun vriendjes in de politiek indertijd voor elkaar gekregen dat in de Griekse grondwet is opgenomen dat zij geen belasting hoeven te betalen. Nou jij weer.

    Reageren

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

De volgende HTML-tags en -attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>